Jakie są sztuki walki? Odkryj swój idealny styl i korzyści

Witaj w świecie sztuk walki! Ten artykuł to kompleksowy przewodnik, który pomoże Ci zrozumieć różnorodność stylów, ich korzyści oraz podpowie, jak wybrać idealną drogę rozwoju dla siebie. Niezależnie od tego, czy szukasz samoobrony, poprawy kondycji czy duchowej ścieżki, znajdziesz tu kluczowe informacje, które ukierunkują Twoje poszukiwania.

Korzyści z treningu sztuk walki: Rozwój ciała i umysłu

Kiedy myślę o sztukach walki, nie widzę tylko sportu czy zestawu technik. Widzę kompleksową ścieżkę rozwoju, która dotyka każdego aspektu życia. To nie tylko sposób na poprawę sprawności fizycznej, ale przede wszystkim na kształtowanie charakteru i wzmacnianie umysłu.

Więcej niż sport: Jak treningi wpływają na pewność siebie i dyscyplinę

Regularne treningi sztuk walki to prawdziwa szkoła życia. Uczą nas, że sukces wymaga ciężkiej pracy, poświęcenia i nieustannej determinacji. Obserwuję to u moich podopiecznych każdego dnia jak z czasem rośnie ich pewność siebie, nie tylko na macie, ale i w codziennych sytuacjach. Muszą stawić czoła wyzwaniom, pokonać własne słabości, a to buduje wewnętrzną siłę. Rozwijają także samodyscyplinę, koncentrację i szacunek zarówno do siebie, jak i do innych. To wartości, które wykraczają daleko poza salę treningową i procentują w szkole, pracy czy relacjach międzyludzkich.

Od poprawy kondycji po redukcję stresu fizyczne zalety regularnych ćwiczeń

Aspekt fizyczny jest oczywiście nie do przecenienia. Sztuki walki to fantastyczny sposób na kompleksową poprawę kondycji. Oto niektóre z fizycznych korzyści, które zauważam u osób trenujących:

• Poprawa siły i wytrzymałości: Każdy trening angażuje całe ciało, wzmacniając mięśnie i zwiększając ogólną wydolność.
• Zwiększenie gibkości i koordynacji: Dynamiczne ruchy, kopnięcia i rzuty wymagają elastyczności i precyzji, co z czasem znacząco poprawia koordynację ruchową.
• Rozwój równowagi: Niezależnie od stylu, utrzymanie równowagi jest kluczowe, a treningi doskonale ją kształtują.
• Redukcja stresu: Intensywny wysiłek fizyczny to jeden z najlepszych sposobów na rozładowanie napięcia i poprawę samopoczucia psychicznego.
• Lepsza postawa i świadomość ciała: Uczymy się kontrolować swoje ciało, co przekłada się na lepszą postawę i mniejsze ryzyko kontuzji.

Znajdź swoją społeczność: Rola klubu i wspólnej pasji w motywacji

Jednym z najbardziej niedocenianych, a jednocześnie kluczowych aspektów treningu sztuk walki, jest budowanie wspólnoty. Klub to często drugie dom, miejsce, gdzie spotykamy ludzi o podobnych pasjach i celach. Właśnie ta atmosfera wzajemnego wsparcia, zdrowej rywalizacji i wspólnego dążenia do mistrzostwa jest ogromnym motywatorem. W grupie łatwiej jest przezwyciężyć chwile zwątpienia, a sukcesy kolegów i koleżanek inspirują do dalszego rozwoju. To właśnie ta wspólna pasja i poczucie przynależności sprawiają, że wielu z nas zostaje w sztukach walki na całe życie.

Przewodnik po stylach sztuk walki: Klasyfikacja i charakterystyka

Świat sztuk walki jest niezwykle bogaty i różnorodny. Jako praktyk z wieloletnim doświadczeniem, zawsze podkreślam, że kluczem do zrozumienia tego świata jest poznanie podstawowych kategorii. Dzięki temu łatwiej jest znaleźć styl, który najlepiej odpowiada naszym predyspozycjom i celom. Przyjrzyjmy się najważniejszym z nich.

Style uderzane (Striking): Siła ciosu i precyzja kopnięć

Style uderzane koncentrują się na zadawaniu ciosów i kopnięć, wykorzystując ręce, nogi, a często także łokcie i kolana. Ich celem jest obezwładnienie przeciwnika poprzez uderzenia. Wymagają doskonałej koordynacji, szybkości i siły, a także umiejętności poruszania się i unikania ciosów. Oto kilka popularnych przykładów:

• Boks: Znany jako "szlachetna sztuka samoobrony", skupia się wyłącznie na ciosach pięściami. Wymaga doskonałej pracy nóg, balansu i obrony.
• Karate: Japońska sztuka walki, charakteryzująca się potężnymi uderzeniami rękami i nogami, blokami oraz formami (kata). Kładzie duży nacisk na dyscyplinę i rozwój duchowy.
• Taekwondo: Koreańska sztuka walki, słynąca z efektownych i dynamicznych kopnięć, często z wyskoku. Jest sportem olimpijskim.
• Muay Thai: Tajski boks, nazywany "sztuką ośmiu kończyn", ponieważ wykorzystuje pięści, łokcie, kolana i piszczele. Jest niezwykle skuteczny i wszechstronny w walce w stójce.

Style chwytane (Grappling): Spryt, technika i dominacja w parterze

Style chwytane, zwane również grapplingiem, koncentrują się na kontroli przeciwnika poprzez rzuty, obalenia, dźwignie na stawy i duszenia. Celem jest zmuszenie przeciwnika do poddania się lub uniemożliwienie mu dalszej walki bez użycia uderzeń. Tutaj technika często przeważa nad siłą fizyczną. Oto najpopularniejsze style:

• Judo: Japońska sztuka walki i sport olimpijski, skupiający się na rzutach i obaleniach, a także na technikach kontroli w parterze (dźwignie, duszenia).
• Brazylijskie Jiu-Jitsu (BJJ): Rozwinięte z japońskiego judo, BJJ koncentruje się niemal wyłącznie na walce w parterze, wykorzystując dźwignie, duszenia i techniki kontroli pozycji. Jest niezwykle skuteczne w samoobronie, pozwalając mniejszej osobie pokonać większego przeciwnika.
• Zapasy: Jeden z najstarszych sportów walki, skupiający się na obaleniach, kontroli i przytrzymaniach przeciwnika na macie. Istnieją różne odmiany, np. zapasy wolne i klasyczne.
• Aikido: Japońska sztuka walki, która kładzie nacisk na wykorzystanie energii przeciwnika przeciwko niemu samemu, poprzez uniki, dźwignie i rzuty. Ma silny aspekt filozoficzny i defensywny.

Style mieszane: Wszechstronność jako klucz do skuteczności

Koncepcja stylów mieszanych to odpowiedź na potrzebę wszechstronności w walce. Łączą one techniki uderzane i chwytane, przygotowując zawodnika na każdy scenariusz zarówno walkę w stójce, jak i w parterze. Głównym i najbardziej znanym przykładem jest MMA (Mieszane Sztuki Walki). To dynamicznie rozwijający się sport, który wymaga od zawodników opanowania szerokiego wachlarza umiejętności z różnych dyscyplin, co czyni go niezwykle widowiskowym i skutecznym.

Systemy samoobrony: Praktyczne umiejętności na realne zagrożenia

Systemy samoobrony to odrębna kategoria, której celem jest przygotowanie do realnych zagrożeń. Nie są to zazwyczaj sporty, lecz zbiory technik i strategii, które mają pozwolić na skuteczną obronę w stresującej sytuacji. Najpopularniejszym przykładem jest Krav Maga. Ten izraelski system samoobrony jest niezwykle pragmatyczny i skupia się na prostych, intuicyjnych ruchach, które można szybko opanować i zastosować pod presją. Jej filozofia to przede wszystkim przetrwanie i neutralizacja zagrożenia w jak najkrótszym czasie.

Sztuki walki z użyciem broni: Tradycja i elegancja w nowoczesnym wydaniu

Sztuki walki z użyciem broni to fascynująca kategoria, która często łączy tradycję z precyzją i elegancją. Chociaż w dzisiejszych czasach ich zastosowanie w samoobronie jest ograniczone, nadal stanowią cenną formę rozwoju, ucząc koordynacji, dyscypliny i szacunku dla tradycji. Oto kilka przykładów:

• Kendo: Japońska sztuka walki mieczem, gdzie używa się bambusowych mieczy (shinai) i specjalnych ochraniaczy. Kendo to nie tylko technika, ale także rozwój duchowy i etykieta.
• Szermierka: Europejski sport walki, wykorzystujący floret, szpadę lub szablę. Wymaga niezwykłej precyzji, szybkości i strategicznego myślenia.
• Kali/Eskrima: Filipińskie sztuki walki, które koncentrują się na walce kijami, nożami i pustymi rękami. Są znane z płynnych ruchów i możliwości adaptacji do różnych narzędzi.

Najpopularniejsze sztuki walki w Polsce: Przegląd dostępnych stylów

W Polsce rynek sztuk walki jest niezwykle dynamiczny i zróżnicowany. Obserwuję, jak z roku na rok rośnie zainteresowanie różnymi stylami, a kluby pojawiają się nawet w mniejszych miejscowościach. Poniżej przedstawiam te, które moim zdaniem cieszą się największą popularnością i są najłatwiej dostępne.

Karate: Tradycja, dyscyplina i wszechstronny rozwój dla kogo?

Karate to bez wątpienia jedna z najbardziej rozpoznawalnych i najczęściej wybieranych sztuk walki w Polsce. Jej popularność wynika z silnych walorów wychowawczych uczy dyscypliny, szacunku, pokory i wytrwałości. Style takie jak Kyokushin (znane z twardych treningów i pełnokontaktowych walk) czy Shotokan (kładące nacisk na precyzję i formy) są szeroko dostępne. Karate jest doskonałym wyborem zarówno dla dzieci, które dzięki niemu rozwijają koordynację i koncentrację, jak i dla dorosłych, szukających wszechstronnego rozwoju fizycznego i mentalnego.

Boks i Kickboxing: Szybka nauka i potężne uderzenia co je różni?

Boks i Kickboxing to dwie dyscypliny, które często idą w parze w ofertach klubów. Boks, skupiający się wyłącznie na ciosach pięściami, jest świetnym wyborem dla tych, którzy chcą szybko opanować skuteczne techniki uderzane i poprawić pracę nóg. Treningi są intensywne, rozwijają siłę, szybkość i wytrzymałość. Kickboxing natomiast rozszerza arsenał o kopnięcia, co czyni go bardziej wszechstronnym w walce w stójce. Obie te dyscypliny charakteryzują się szybką nauką podstaw i są idealne dla osób, które szukają dynamicznego treningu i chcą poczuć moc swoich uderzeń.

Judo vs BJJ: Walka w stójce czy dominacja w parterze który styl chwytany wybrać?

Wybór między Judo a Brazylijskim Jiu-Jitsu to klasyczny dylemat dla miłośników stylów chwytanych. Oba mają swoje korzenie w japońskim judo, ale rozwinęły się w nieco innych kierunkach. Oto kluczowe różnice, które pomogą podjąć decyzję:

Judo	Brazylijskie Jiu-Jitsu (BJJ)
Skupia się na rzutach i obaleniach (walka w stójce).	Koncentruje się na walce w parterze (dźwignie, duszenia).
Celem jest rzucenie przeciwnika na plecy lub unieruchomienie go.	Celem jest zmuszenie przeciwnika do poddania się poprzez techniki kończące.
Wymaga dużej siły eksplozywnej i dynamiki w stójce.	Kładzie nacisk na technikę, pozycję i dźwignię, często pozwalając mniejszej osobie pokonać większą.
Doskonałe do nauki kontroli przeciwnika i obaleń.	Idealne do nauki samoobrony w bliskim kontakcie i na ziemi.

MMA: Królowa sportów walki czy to dobry wybór na początek?

MMA, czyli Mieszane Sztuki Walki, to prawdziwa królowa sportów walki pod względem wszechstronności. Łączy w sobie techniki z boksu, kickboxingu, muay thai, zapasów, judo i BJJ. To sport totalny, który wymaga od zawodnika opanowania wielu płaszczyzn walki. Czy to dobry wybór na początek? Moim zdaniem, dla osoby całkowicie początkującej, MMA może być zbyt intensywne i przytłaczające. Często polecam zacząć od jednej dyscypliny (np. Boks, BJJ), aby opanować podstawy, a dopiero później, z solidnym fundamentem, przejść do treningu MMA. Niemniej jednak, wiele klubów oferuje zajęcia MMA dla początkujących, gdzie nacisk kładzie się na stopniowe wprowadzanie do wszystkich technik.

Krav Maga: Brutalna skuteczność czy przemyślany system samoobrony?

Krav Maga to system samoobrony, który zyskał ogromną popularność dzięki swojej brutalnej skuteczności i pragmatyzmowi. Nie jest to sport, lecz zbiór technik opracowanych z myślą o realnych zagrożeniach ulicznych. Filozofia Krav Maga to szybkie i skuteczne neutralizowanie zagrożenia, często poprzez ataki na wrażliwe punkty. Nie ma tu miejsca na zasady fair play, liczy się przetrwanie. Jest to system przeznaczony dla każdego, kto chce nauczyć się efektywnej samoobrony, niezależnie od wieku czy płci. Kładzie nacisk na prostotę, intuicyjność i zdolność do działania pod wpływem stresu, co czyni go niezwykle wartościowym w kontekście bezpieczeństwa osobistego.

Jak wybrać sztukę walki idealną dla siebie?

Wybór odpowiedniej sztuki walki to decyzja, która może mieć ogromny wpływ na Twoje życie. Z mojego doświadczenia wiem, że kluczem do sukcesu i długoterminowego zaangażowania jest świadome podjęcie decyzji, oparte na własnych potrzebach i oczekiwaniach. Nie ma jednej "najlepszej" sztuki walki jest tylko ta, która będzie najlepsza dla Ciebie.

Jaki jest Twój główny cel? Samoobrona, sport, fitness, a może rozwój duchowy?

Zanim zapiszesz się na pierwszy trening, zadaj sobie pytanie: "Dlaczego chcę trenować?" Odpowiedź na to pytanie jest fundamentalna. Jeśli Twoim celem jest samoobrona, Krav Maga, BJJ czy niektóre style Karate będą doskonałym wyborem. Jeśli marzysz o rywalizacji sportowej i zawodach, pomyśl o Boksie, Judo, BJJ, MMA czy Taekwondo. Chcesz poprawić kondycję i sylwetkę? Fitness kickboxing, Muay Thai czy dynamiczne treningi Karate sprawdzą się idealnie. A może szukasz rozwoju duchowego, dyscypliny i wewnętrznej harmonii? Wtedy Aikido, tradycyjne Karate czy Kendo mogą być dla Ciebie. Określenie celu to pierwszy i najważniejszy krok.

Twoje naturalne predyspozycje: Czy siła i wzrost naprawdę mają znaczenie?

Naturalne predyspozycje fizyczne, takie jak siła, wzrost czy gibkość, mogą mieć pewne znaczenie w niektórych stylach. Na przykład, wysoki zasięg może być atutem w Boksie, a niska waga w BJJ może sprzyjać szybkości w parterze. Jednak moim zdaniem, technika, determinacja i ciężka praca są zawsze ważniejsze niż wrodzone cechy fizyczne. Widziałem wielu mniejszych, ale niezwykle technicznych zawodników, którzy bez problemu radzili sobie z większymi i silniejszymi przeciwnikami. Nie pozwól, aby Twoje predyspozycje stały się wymówką każdy może znaleźć styl, w którym będzie się rozwijał.

Sztuki walki dla kobiet: Które style cieszą się największą popularnością?

Coraz więcej kobiet odkrywa świat sztuk walki, czerpiąc z nich ogromne korzyści. Wśród pań szczególnie popularne są:

• Krav Maga: Ze względu na nacisk na praktyczną samoobronę i naukę radzenia sobie w realnych zagrożeniach.
• Brazylijskie Jiu-Jitsu (BJJ): Idealne dla kobiet, ponieważ technika i spryt dominują nad siłą, co pozwala skutecznie obronić się przed silniejszym przeciwnikiem.
• Fitness Kickboxing: Świetny sposób na poprawę kondycji, spalanie kalorii i naukę podstawowych technik uderzanych w dynamicznej, motywującej atmosferze.
• Karate i Taekwondo: Oferują wszechstronny rozwój, dyscyplinę i naukę efektownych technik.

Treningi te nie tylko poprawiają kondycję, ale przede wszystkim budują pewność siebie i poczucie bezpieczeństwa.

Jaka sztuka walki dla dziecka? Bezpieczeństwo i rozwój poprzez zabawę

Wybór sztuki walki dla dziecka to inwestycja w jego rozwój fizyczny i mentalny. Zdecydowanie polecam style, które kładą nacisk na walory wychowawcze, dyscyplinę i bezpieczeństwo. Bezkonkurencyjnymi liderami są tu Judo i Karate. Uczą one szacunku do trenera i kolegów, koordynacji ruchowej, koncentracji i odpowiedzialności. Treningi dla dzieci często mają formę zabawy, co sprawia, że maluchy chętnie w nich uczestniczą, rozwijając się w bezpiecznym środowisku. To doskonały sposób na kształtowanie charakteru i budowanie zdrowych nawyków.

Jak znaleźć dobry klub? Czerwone flagi, na które musisz uważać

Znalezienie odpowiedniego klubu jest równie ważne, jak wybór stylu. Dobry klub to miejsce, gdzie będziesz czuł się bezpiecznie i komfortowo. Oto, na co warto zwrócić uwagę:

• Doświadczenie i kwalifikacje instruktorów: Sprawdź, jakie mają doświadczenie, stopnie i czy sami aktywnie trenują.
• Atmosfera w klubie: Odwiedź zajęcia próbne i zobacz, czy ludzie są życzliwi, czy panuje wzajemny szacunek i pozytywna energia.
• Higiena i bezpieczeństwo: Czysta sala, zadbany sprzęt i przestrzeganie zasad bezpieczeństwa to podstawa.
• Możliwość zajęć próbnych: Dobry klub zawsze oferuje możliwość bezpłatnych lub tanich zajęć próbnych, abyś mógł sprawdzić, czy to miejsce dla Ciebie.
• Czerwone flagi: Unikaj miejsc, gdzie instruktorzy są aroganccy, promują agresję, obiecują "mistrzostwo w miesiąc" lub gdzie panuje niezdrowa rywalizacja i brak szacunku.

Pierwszy trening sztuk walki: Jak się przygotować?

Pamiętam swój pierwszy trening ekscytacja mieszała się z lekką obawą. To naturalne! Ważne jest, aby podejść do tego z otwartą głową i odpowiednim przygotowaniem. Nie musisz być od razu mistrzem, ale kilka prostych wskazówek pomoże Ci poczuć się pewniej i w pełni skorzystać z zajęć.

Strój, sprzęt i etykieta co musisz wiedzieć przed wejściem do sali?

Przygotowanie do pierwszego treningu jest prostsze, niż myślisz:

• Strój: Na początek wystarczy luźny, sportowy strój koszulka i spodenki lub dres. W niektórych stylach (np. Judo, BJJ) z czasem potrzebne będzie specjalne kimono (gi), ale na pierwsze zajęcia klub zazwyczaj udostępnia je lub pozwala trenować w zwykłym stroju.
• Sprzęt: Zazwyczaj na pierwsze zajęcia nie potrzebujesz żadnego specjalistycznego sprzętu (np. rękawic bokserskich, ochraniaczy). Kluby często udostępniają podstawowe akcesoria lub instruktorzy doradzą, co kupić później.
• Woda: Koniecznie zabierz ze sobą butelkę wody nawodnienie jest kluczowe.
• Higiena: Pamiętaj o higienie osobistej czyste ciało i strój to podstawa szacunku do siebie i innych. Zdejmij biżuterię.
• Etykieta: W wielu sztukach walki obowiązują pewne zasady etykiety (np. ukłon przed wejściem na matę, szacunek do instruktora i partnerów). Obserwuj innych i naśladuj ich zachowanie. Nie bój się pytać, jeśli czegoś nie wiesz.

Czego spodziewać się na pierwszych zajęciach? Przebieg typowego treningu

Typowy pierwszy trening zazwyczaj wygląda podobnie, niezależnie od stylu, choć intensywność może się różnić. Zazwyczaj zaczyna się od solidnej rozgrzewki, która ma przygotować ciało do wysiłku i zminimalizować ryzyko kontuzji. Następnie instruktorzy przedstawiają podstawowe techniki w zależności od stylu mogą to być proste ciosy, kopnięcia, rzuty czy podstawowe pozycje w parterze. Nie będziesz od razu sparował! Skupisz się na nauce mechaniki ruchu, często w parach, pod okiem instruktora. Trening kończy się zazwyczaj ćwiczeniami kondycyjnymi i rozciąganiem. Pamiętaj, że nikt nie oczekuje od Ciebie perfekcji liczy się chęć nauki i zaangażowanie.

Zakwasy, zmęczenie i pierwsze sukcesy: Jak przetrwać początkowy okres?

Po pierwszym treningu prawie na pewno poczujesz zakwasy to znak, że Twoje mięśnie pracowały! Nie zniechęcaj się. To zupełnie normalne. Pamiętaj o odpowiednim nawodnieniu, rozciąganiu i regeneracji. Najważniejsze w początkowym okresie jest utrzymanie motywacji. Nie porównuj się do zaawansowanych zawodników. Celebruj swoje małe sukcesy: opanowanie nowej techniki, poprawę kondycji, czy po prostu przyjście na kolejny trening. Sztuki walki to maraton, nie sprint. Konsekwencja i cierpliwość to klucz do długoterminowego rozwoju i czerpania radości z treningów.

Przeczytaj również: Wybór sztuki walki: Znajdź idealny styl dla siebie i rozwijaj się!

Mity o sztukach walki: Co jest prawdą, a co fikcją?

Wokół sztuk walki narosło wiele mitów, które często odstraszają potencjalnych adeptów lub wprowadzają w błąd. Jako ktoś, kto spędził na macie wiele lat, czuję się zobowiązany, by rozprawić się z najpopularniejszymi z nich. Pamiętaj, że prawdziwy obraz sztuk walki jest znacznie bardziej złożony i inspirujący niż powszechne stereotypy.

Mit 1: "Musisz być w świetnej formie, żeby zacząć"

To jeden z najczęściej słyszanych mitów i absolutnie nieprawdziwy! Wiele osób myśli, że aby zacząć trenować, trzeba mieć już doskonałą kondycję, siłę czy gibkość. Nic bardziej mylnego! Sztuki walki są dla każdego, niezależnie od początkowego poziomu sprawności. Treningi są zaprojektowane tak, aby stopniowo budować Twoją kondycję, siłę i elastyczność. Instruktorzy są po to, by dostosować ćwiczenia do Twoich możliwości. Widziałem osoby, które zaczynały od zera i po kilku miesiącach były w formie życia. Nie pozwól, aby ten mit powstrzymał Cię przed spróbowaniem!

Mit 2: "Sztuki walki uczą agresji"

To kolejny szkodliwy mit. W rzeczywistości jest wręcz przeciwnie! Prawdziwe sztuki walki uczą dyscypliny, kontroli, szacunku i odpowiedzialności. Uczą, jak panować nad swoimi emocjami, a nie jak je wyładowywać w agresywny sposób. Adepci uczą się, że umiejętności nabyte na treningach służą samoobronie i ochronie słabszych, a nie prowokowaniu konfliktów. Wiele stylów ma silny aspekt filozoficzny, promujący pokój i harmonię. Agresja jest oznaką braku kontroli, a sztuki walki uczą właśnie kontroli nad ciałem i umysłem.

Mit 3: "Istnieje jeden, najlepszy i najskuteczniejszy styl"

To mit, który często prowadzi do niepotrzebnych sporów i frustracji. Nie ma czegoś takiego jak "jeden, najlepszy" styl walki. Skuteczność zależy od tak wielu czynników: indywidualnych predyspozycji, zaangażowania w trening, umiejętności instruktora, a także od konkretnej sytuacji. Każdy styl ma swoje mocne strony i słabości. Boks jest świetny w uderzeniach rękami, BJJ w parterze, a Krav Maga w samoobronie ulicznej. Kluczem jest znalezienie stylu, który najlepiej pasuje do Ciebie i Twoich celów, a następnie konsekwentne rozwijanie się w nim.

Mit 4: "Treningi są tylko dla młodych"

Absolutnie nie! To kolejny mit, który zniechęca wielu dorosłych. Coraz więcej klubów oferuje zajęcia dla osób w każdym wieku, z dostosowaniem intensywności treningu. Widziałem osoby rozpoczynające przygodę ze sztukami walki po 40., 50., a nawet 60. roku życia, czerpiące z tego ogromną radość i korzyści zdrowotne. Sztuki walki to doskonały sposób na utrzymanie sprawności fizycznej i mentalnej przez długie lata. Nigdy nie jest za późno, aby zacząć liczy się chęć i otwartość na nowe doświadczenia.